Op zaterdag 21 april 2018 werd het gedenkteken op plechtige wijze onthuld op de hoek van de Surp Hoki Kerk. De bijzondere ceremonie werd bijgewoond door Tweede Kamerleden en sprekers Joël Voordewind en Sadet Karabulut, diverse Amsterdamse gemeenteraadsleden, vertegenwoordigers van Armeense organisaties in Nederland, de Ambassadeur van de Republiek Armenië in Nederland Garegin Melkonyan, Bisschop Vahan Hovhanissian, de militair attaché van de Republiek Armenië bij de NAVO Gevorg Martirosyan, honderden leden van de Armeense gemeenschap in Nederland en meelevende en geïnteresseerde Nederlanders.

Your Eminence Archbishop Vahan Hovhanissian,

Your Excellency Ambassador Garegin Melkonyan,

Geachte Kamerleden en leden van de gemeenteraad van Amsterdam,

Dames en heren,

Սիրելի հայրենակիցներ,

De oorzaak van ons samenzijn vandaag is één van de zwarte bladzijden uit de geschiedenis van de mensheid: de Armeense Genocide. De tragische gebeurtenissen meer dan honderd jaar geleden in het Ottomaanse Rijk kostten anderhalf miljoen Armeniërs het leven en hadden een wereldwijde spreiding van de overlevenden tot gevolg.

Wij voelen hier en nu geen behoefte aan verdere waarheidsvinding over dit onderwerp, laat staan aan het bezighouden van de gemoederen van andersgezinden. Met het te onthullen monument hopen wij wel begrip op te roepen voor het verdriet en de teleurstelling van ons volk over het onrecht dat heeft plaatsgehad.

Monumenten gewijd aan de slachtoffers van deze tragedie zijn in talloze plaatsen over de hele wereld opgetrokken. Ten langen leste huisvest ook de stad Amsterdam, dat wereldwijd symbool staat voor vrijheid en tolerantie, een soortgelijk gedenkteken.

Deze stad heeft verscheidene sterke banden met Armenië en haar geschiedenis. Achter mij staat de oudste Armeens-Apostolische Kerk in West-Europa, uit 1714. Destijds heeft een groep Armeense koopliederen uit Julfa deze kerk opgericht. Deze khachkar, kruissteen, kenmerkt de kunsttradities van hun plaats van herkomst. Bovendien weet vrijwel elke Armeniër dat de eerste gedrukte Armeense Bijbel in 1666 in Amsterdam van de pers kwam.

De huidige Armeense gemeenschap in Amsterdam en omstreken is weliswaar bescheiden in aantal, maar draagt deze stad een warm hart toe en is er onlosmakelijk mee verweven. De gemeenschap draagt zijn steentje bij aan de successen van dit land en deelt tegelijkertijd in de levende zorgen. Het lijdt geen twijfel dat de onthulling van dit gedenkteken de onderlinge verbondenheid nog verder zal versterken.

We weten allemaal waarnaar de steen verwijst, waarom we deze plaats van herinnering, bezinning en van verzoening in het hart van Amsterdam en in het hart van de Armeense gemeenschap willen kunnen bezoeken en erbij gedenken. Moge het een plaats van hoop zijn waar het beste in de mens naar boven komt, waar verdriet een plaats vindt en kan worden losgelaten, en moge het een maning zijn strijdbaar te blijven, elke dag opnieuw, tegen elke vorm van intolerantie en discriminatie, om te beginnen in onszelf, en in onze gemeenschap, en in steeds wijdere kring, cirkel na cirkel, om te beschermen en kracht te verlenen aan al wat weerloos gemaakt dreigt te worden. Moge het een bron van kracht zijn, en van een sober besef dat leven kostbaar is, en mag bloeien.

Het kruis geeft leven, rivieren ontspringen aan de voet, takken bloeien uit de armen, vogels nestelen erin, vruchten groeien eraan. Zo is het monument een teken van de overwinning van het leven. Het leeft en schenkt kracht – energie en levenslust.

Ik wil hierbij namens de Stichting Sint Grigor Narekatsi iedereen van harte bedanken die het belang van dit initiatief heeft ingezien en er op welke wijze dan ook aan heeft bijgedragen. Armeniërs in Nederland en daarbuiten, en meelevende Nederlanders die aan de geldinzamelingsactie hebben deelgenomen, alsmede de mensen zonder wie dit moment niet mogelijk was geweest. Ik spreek over de kunstenaar, de architecten, aannemers, de bedrijven die de logistiek en veiligheid hebben verzorgd, elke familie en elk persoon die op enig moment betrokken was bij de totstandkoming van dit monument. “You know who you are.”

Moge er zegen op rusten, op iedereen die het tot stand heeft gebracht, en op ieder die er stil bij zal staan. 

Ik dank u.

Աստված օրհնի մեզ բոլորիս

Tweede Kamerlid Sadet Karabulut van de SP maakte deel uit van de ceremonie van onthulling en sprak de aanwezigen toe. Na afloop liet zij een boodschap achter voor de stichting:

“Ik vond het echt een hele eer.

Jullie bedankt voor alle inspanningen en het monument.